Van zorginfarct naar zorginnovatie

De zorgsector bevindt zich vandaag op een kantelpunt. Medische innovatie, technologische vooruitgang en veranderende maatschappelijke verwachtingen volgen elkaar in een ongezien tempo op, waardoor het bestaande zorgmodel steeds vaker onder spanning komt te staan. Tijdens de dag werden zes met elkaar verweven uitdagingen scherp gesteld:

1. de financiële houdbaarheid,

2. het personeelstekort en de stijgende werkdruk,

3. een hogere en complexere zorgnood,

4. de evolutie naar geïntegreerde zorg,

5. de nood aan digitale transformatie en cyberveiligheid, en

6. de te beperkte aandacht voor preventie.

Toekomstgerichte keuzes zijn onvermijdelijk geworden. Gelukkig zijn er, zowel in Europa als in België, al heel wat initiatieven die deze uitdagingen rechtstreeks of onrechtstreeks beantwoorden. Er werd verwezen naar enkele Europese voorbeelden.

Twee Belgische voorbeelden tonen hoe systemische antwoorden er kunnen uitzien.

Het nieuwe registerbeleid wil evolueren naar meer dynamische gezondheidsregisters. Die verschuiven de logica van statische registratieplicht naar datagedreven hergebruik via één geïntegreerd ecosysteem, met als winst: minder registratielast, snellere data-toegang, en meer ruimte voor preventief beleid.

Het interfederale programma perinatale zorg zet in op de cruciale eerste 1000 dagen via outreaching, prenataal advies en multidisciplinaire coördinatie, volgens het principe van proportioneel universalisme. De interfederale cofinanciering doorbreekt de klassieke prestatielogica, vroege investering vermijdt zwaardere kosten later, en sectoroverschrijdende samenwerking, ondersteund door tools als BiB en Alivia vermindert dubbel werk. De sterke nadruk op vroegtijdige detectie van kwetsbaarheden maakt het programma meteen ook een krachtig preventief instrument.

Vervolgens gingen twee gastsprekers in op twee interessante use cases vanop het terrein, nl.:

De case Versneld Verbinden uit Twente in Nederland door Michiel Pot
De case Nurse-Led team uit de regio Heembeemd in Mechelen door Sven De Bakker

Wannes Verschueren

Partner, Business Consulting | Advisory

KPMG in Belgium

mail
call

Case 1: Versneld Verbinden

In Nederland toont Versneld Verbinden hoe regionale zorgactoren primaire patiëntdata kunnen ontsluiten in plaats van te dupliceren. De kerngedachte is even simpel als doortastend: data blijven bij de bron, worden in een uniforme vorm beschikbaar gemaakt voor andere zorgverleners en samengebracht in een 360°-beeld van de patiënt. Zo verdwijnen dubbele handelingen uit de keten, en wordt proactieve, transmurale zorgplanning mogelijk.

De aanpak verschuift het denken expliciet van ketenzorg naar netwerkzorg: data ontkoppelen van functionaliteit, een tussenlaag bouwen waarin kant-en-klare datasets klaarstaan voor concrete use cases, en stevige afsprakenstelsels rond veiligheid en machtiging. Data worden op aanvraag real-time opgehaald, geüniformeerd en na enkele seconden geleverd, zonder tussenopslag.

Een sprekende use case is het capaciteitsinzicht over beschikbare bedden en medewerkers in een regio. Essentieel hierbij zijn: standaardisatie (incl. Europese, cf. EHDS), regionale governance waarbij grote partijen kleinere ondersteunen, vertrouwen tussen partners, en hoge datakwaliteit.

De rode draad: klein durven denken, klein testen, vandaaruit doorgroeien tot nationale impact en door bestaande oplossingen los te laten wanneer de transitie daarom vraagt. Veranderen doe je over de muren van organisaties heen, niet binnen de grenzen ervan.

Case 2: Nurse-Led team Heembeemd

In Mechelen ontlast het pilootproject Heembeemd de huisartsenpraktijken door verpleegkundigen een centrale rol te geven in preventie, levensstijlbegeleiding en de opvolging van chronische patiënten. Inwoners kunnen er terecht voor gezondheidschecks (meten van parameters zoals bloeddruk en gewicht), vaccinaties, screening via BelRAI en eerstelijnspsychologische zorg. Huisartsen worden hierdoor vrijgemaakt voor complexe medische vragen en ontvangen telkens een verslag, zodat de regie bij hen blijft.

Voor mensen zonder vaste huisarts wordt een spreidingstool gebruikt om doorverwijzing te vereenvoudigen. De samenwerking steunt sterk op vertrouwen tussen huisartsen en verpleegkundigen, een vertrouwen dat geleidelijk groeit.

De grootste pijn zit echter in de financiering: de nomenclatuur dekt slechts een klein gedeelte en sluit preventieve handelingen en wachtpostgebruik uit. Het huidige prestatiemodel staat haaks op een vindplaats- en verbindingsgerichte filosofie, waarbij tijdsinvestering en zorgcoördinatie net de kern vormen. De prangende vraag die uit het project oprijst: moet vergoeding niet verschuiven van technische handelingen naar tijdsbesteding en zorgcoördinatie? Recent tekende men in op een pilootproject van het RIZIV waarin een alternatief systeem van vergoeding wordt uitgetest.

Men onderzoekt momenteel de uitbreiding naar andere regio’s binnen de eerstelijnszone. Alle bevindingen van het volledige traject worden gecapteerd in een white paper in samenwerking met Thomas More.

Werksessie

Na de twee toelichtingen werd iedereen opgedeeld in drie groepen. In deze groepen werd vanuit het perspectief van de patiënt (Maria), de zorgprofessional (Tim) en de beleidsmaker (Julie) gereflecteerd over urgentie, schaalbaarheid en prioritaire actie.

Groep A – De patient

Succesvolle pilots vragen een duidelijke driver, push of urgentie om de stap naar brede uitrol te zetten, gekoppeld aan een grondige reflectie over het financieringsmodel. Een werkbare aanpak is het ‘cappuccinomodel’: werken in lagen die elkaar versterken.

Naast techniek en financiering blijkt mindset (verbinden) een minstens even kritische succesfactor. In de Belgische context is vertrekken vanaf een wit blad weinig realistisch; een gefaseerde transitie waarbij oud en nieuw tijdelijk naast elkaar bestaan tot effectief gekanteld kan worden, is een realistisch alternatief.

Tot slot rijst de tooling-vraag: streven we naar een gedeelde tool, en bouwt de overheid die zelf of faciliteert ze eerder het beleidskader? Estland kon ooit wél van een wit blad starten — een luxe die de meeste systemen niet hebben.

Groep B – De zorgverlener

De beschikbaarheid van alle relevante data voor elke zorgverlener in het team werd als meest urgente uitdaging benoemd. Maar inzicht in patiëntgegevens is slechts de basis: echte communicatie tussen zorgprofessionals is de sleutel van het hele zorgproces en werd als meest impactvolle actie naar voren geschoven. Heldere protocollen rond taken en aansprakelijkheid zijn daarbij cruciaal. De belangrijkste barrières liggen in de transmurale setting, het gebrek aan praktische administratieve en logistieke ondersteuning, en de blijvende nood aan betekenisvol gesprek, ook wanneer datadeling technisch operationeel is.

Om van pilots naar brede implementatie te komen, moet het einddoel vanaf de start richtinggevend zijn, moet de eerstelijnszorg mee regie krijgen, en moeten versnipperde kleine pilots slagkrachtiger op iets grotere schaal worden georganiseerd.

Groep C – De beleidsmaker

Geïntegreerde zorg, gedragen door een doorgedreven digitale transformatie, kwam naar voren als de meest urgente uitdaging. Het grootste hefboompotentieel ligt in cases die actoren over de volledige keten heen rond de tafel brengen: niet apart bevragen, maar rechtstreeks in gesprek, zodat oplossingen vanuit het terrein zelf vorm krijgen.

De grootste barrière voor opschaling is versnippering, nl. te veel "puntoplossingen" (zoals ze in Nederland noemen) zonder onderlinge afstemming. Piloten moeten daarom van bij de start helder afgebakend worden en onderworpen aan randvoorwaarden die bredere uitrol faciliteren, zoals gemeenschappelijke standaarden en bouwstenen die latere gegevensuitwisseling en interoperabiliteit mogelijk maken. Als prioritaire actie wijst de groep ondubbelzinnig naar de invoering van een gedeeld patiëntendossier, omdat dit geïntegreerde zorg, digitale transformatie én schaalbaarheid in één beweging vooruithelpt.

Conclusie

De rode draad door de hele dag is helder. De antwoorden op de zorguitdagingen liggen niet in losse ingrepen, maar in systemische keuzes: slimmer omgaan met data, vroeger investeren in mensen, échte verbinding tussen actoren en een financieringskader dat samenwerking en preventie beloont in plaats van afremt.

Klein durven testen, groot durven denken!